ميرزا حسن حسينى فسايى
804
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
چهار ساعتى از شب ، جنگ ، پيوسته بود و دروازه ايسين در تصرف سپاه ظفرپناه درآمد و اعراب مستحفظ دروازه و بارو ، فرار كرده ، به عمارت ولنديزى كه از ابنيهء جماعت ولنديز « 1 » فرنگستانى و به منزله ارگ بندر است ، رسيدند و سرباز در عقب آنها ، جمعى را كشته ، پارهاى را زخمدار نمودند و دو ارابه توپ و يك ارابه خمپارهء فرنگى به دست رستم خان سرهنگ افتاد و سرباز ، سه جانب عمارت ولنديزى را احاطه نمود و صيد سوينى با جمعى از خواص خود ، از درب عمارت ولنديزى كه نزديك دريا بود ، درآمده ، خود را به كشتى رسانيده ، آسوده گشت و نزديك به سيصد نفر عرب در عمارت ولنديزى محصور شدند و روز ديگر ، سپاه منصور به قهر و غلبه ، ولنديزى را گرفتند [ و ] تمام آن سيصد نفر را بكشتند ، مگر چند نفرى كه خود را به دريا رسانيده ، غرق شدند و عدد كشتههاى سپاه مسقط از سه هزار نفر بيشتر در شماره آمد و اعرابى كه در شميل و ميناب بودند ، احمد شاه خان « 2 » كلانتر ميناب را با خود به جزيره قشم بردند و نواب عبد الباقى ميرزا ، رئيس محمد صالح مينابى « 3 » را ، كلانتر آن نواحى نمود و چون به فرمودهء نواب و الا ، مؤيد الدوله ، چهارصد نفر تفنگچى تنگستانى كه در جلادت شهرتى دارند ، به سرهنگى باقر خان تنگستانى كه آموختهء گرمى هوا بودند ، از راه دريا ، وارد بندرعباس شدند ، نواب عبد الباقى ميرزا و سرباز ، در ماه رمضان اين سال [ 1272 ] : از عباسى حركت فرموده ، از راه بستك وارد شهر لار گرديد و خود را در بهشت موعود بديد كه گفتهاند : « از دوزخيان پرس كه اعراف بهشت است . » « 4 » و چون اين اخبار به دار الخلافه رسيد ، از دربار شاهى ، خلعتى ملوكانه به ضميمه لقب سرتيپى اول و ايالت لارستان و بندرعباس و مضافات براى اميرزاده ، عبد الباقى ميرزا بياوردند . « 5 » و هم در آن سال [ 1272 ] : نواب و الا ، مؤيد الدوله ، ايالت كوهگيلويه و بهبهان را به فرزند ارجمند خود ، نواب لطف على ميرزا كه در اول سن تميز بود ، ارزانى داشت و وزارت او را به ميرزا بزرگ مستوفى كه از اجله سادات دشتكى شيراز است بداد . و هم در اين سال [ 1272 ] : وزير مختار دولت فرانسه « 6 » ، براى اقامت در طهران وارد بوشهر گرديد و از طهران على خان نصرت الملك سرتيپ پسر رستم خان قراگوزلو ، براى پذيرائى او مأمور گشته ، وارد شيراز گرديد و نواب مؤيد الدوله ، ميرزا على محمد خان لشكرنويسباشى نورى را براى پذيرائى وزيرمختار ، روانه بوشهر بداشت و جناب وزيرمختار و همراهان از بندر بوشهر به جانب شيراز حركت كرده ، در ميانه راه ، در همهجا ، حاكم و كلانتران استقبال و پذيرائى و ضيافت
--> ( 1 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 86 . ( 2 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 582 ، ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 87 : وقايع سال 1270 . ( 3 ) . ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 87 : در وقايع سال 1270 ، روضة الصفا ، ج 10 ، ص 582 . ( 4 ) . مصراعى است از بيتى از سعدى در گلستان : حوران بهشتى را دوزخ بود اعراف * از دوزخيان پرس كه اعراف بهشت است ( 5 ) . ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 87 : وقايع سال 1270 . حقايق الاخبار ، ص 136 . ( 6 ) . روضة الصفا ، ج 10 ، ص 596 : در وقايع سال 1271 ، ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 115 : نام اين سفير كنت دوگبينو نويسنده مشهور است . Joseph Arthur Comte de Gobineu متولد 1816 ، متوفى 1882 كه سه سال در ايران اقامت داشت . از آثار او ( تاريخ ايرانيان ، طبق آثار شرقى ، يونانى و لاتينى ) است . ر ك : حقايق الاخبار ، ص 153 .